مواجهۀ کودکان با مقولۀ سفر ابعاد متفاوتی دارد. برخی همین که پایشان را از خانه بیرون میگذارند ماجراجویی خود را آغاز میکنند. بعضی هم در راه رسیدن به مقصد بیتابی کرده و بهانهگیری میکنند. بعضی عاشق سفرند در حالی که عدهای حتی دلشان نمیخواهد در اردوهای یکروزۀ مدرسه شرکت کنند. کودکانی هستند که با پر کردن چمدان سفر آشنایی دارند، درحالی که برخی وقتی تازه به مقصد میرسند متوجه میشوند بعضی از وسایل ضروری را جا گذاشتهاند. علاوه بر این در سراسر دنیا به خصوص در کشورهای جنگزده کودکانی هستند که تعریفشان از سفر، مهاجرتی اجباری است به جایی که شاید در آنجا زندگی بهتری داشته باشند. بر این اساس میتوان کتابهای کودک منتشر شدۀ مرتبط با سفر را دستهبندی کرد. امید است مخاطبان با سنجش شرایط و نیازهای کسی که کتاب را برایش تهیه میکنند، دست به انتخاب بزنند.
برای رفتن به سفر چه چیزهایی لازم است؟ بلیط؟ چمدان؟ مسواک؟ آقای بابک صابری در کتاب «کلاغ سیاه به سفر میرود» به صورت ضمنی و در قالب داستان به تکتک وسایل ضروری برای سفر اشاره کرده و از این رهگذر کودکان را با این موضوع آشنا میکند.
در «خروس جهانگرد» نیز نویسنده گریزی به پیامدهای آماده نبودن و برنامهریزی نکردن برای سفر میزند که در نهایت منجر به نیمهتمام ماندن سفر میشود.
اگر به عنوان کسی که قرار است کتاب را برای کودک بخواند خلاقیت دارید و میتوانید هنگام خوانش کتاب برای کودک بخشهایی از کتاب را تغییر دهید، «چگونه به سفر برویم» از انتشارات قدیانی را تهیه کنید؛ چرا که متن کتاب در بخشهایی حالت گزارش دارد و از فرم داستانی خارج شده. این کتاب اطلاعات کاملی از فرآیند سفر داده است و کودک را با روشهای متنوع به سفر رفتن مثل کشتی، قطار، اتوبوس و… آشنا میکند.
در نهایت اگر شرایط سفر ندارید، یا اینکه تا به خود بجنبید و بار و بندیلتان را ببندید تعطیلات تمام شده، یا حتی فکر میکنید فقط در سفر قرار است به شما خوش بگذرد و دیدن ساک و چمدانهای همسایۀ تازه از سفر برگشته، دلتان را به درد میآورد، هکتور و آلبرت پرنده کوچولوهای کتاب «سفر خوبی داشته باشی» به شما نشان میدهند ماندن در خانه و لذت بردن از لحظات نیز میتواند به اندازۀ یک سفر پرماجرا هیجانانگیز باشد.
اگر فاصلۀ مبدا تا مقصد زیاد باشد، بدیهی است که کودکان خسته شده و شروع به غر زدن میکنند. به عنوان یک والد یا مربی بهتر است با خیالپردازی این مسیر را برای آنها کوتاهتر کنیم و برای این کار از کتاب «پس کی میرسیم» کمک بگیریم. کتابی کمیک که ایدههای جذابی برای تخیل در اختیار شما قرار میدهد.
اردوها معمولا سفرهایی کوتاه در حد یک یا دو روز هستند که اغلب از طرف مدرسهها ترتیب داده میشوند. در بسیاری از کتابها به سوالاتی از این قبیل که کودکان در اردو با چه چیزهایی مواجه میشوند و والدین چه توصیههایی را پیش از سفر به فرزندان خود میکنند، به صورت داستانی پرداخته شده. در «جورابهای بوگندوی الفی» با ماجرای پسری مواجه میشویم که بر خلاف نصحیت پدرش مبنی بر اینکه هر شب در اردو جورابهایش را بشوید عمل میکند و با پیامد طنزگونۀ آن مواجه میشود.
یکی از توصیههای جالب به کودکان طی اردو، یادداشتبرداری و خاطرهنویسی است که در «فرانکلین با بچههای مدرسه به اردو میرود» به آن اشاره شده است. این کتاب را میتوان داستانی و در عین حال کتاب کار در نظر گرفت که انجام تمرینهای آن به خصوص برای کلاساولیها جذاب است.
فقر، جنگ یا کار از دلایلی هستند که خانوادهها را مجبور به مهاجرت از شهر و دیار خود میکنند. در این بین بیتوجهی به روحیۀ حساس کودکان آسیبهای جدی به آنها وارد میکند. کنار آمدن با شرایط جدید و کنشگر بودن در این شرایط به بچهها کمک میکند از این بحران عبور کنند. «نویل» ماجرای پسری است که به شهر جدیدی آمده و هیچ دوستی در آنجا ندارد. نگرانی از تنهایی و پذیرفته نشدن توسط بچهها مسالهای است که در داستان به آن پرداخته شده و در نهایت پایان خوشی برای وی رقم میخورد.
در کتاب «سفر» ورونیکا سالیناس در شروع داستان ماجرای اردکی را بیان میکند که باد (در اینجا استعارهای از عامل بیرونی اجباری) او را به سرزمینی دوردست آورده است. سرزمینی که در آن زبان هیچ موجودی را نمیداند و تنهایی او را رنج میدهد. آشنایی اردک با دوستی که شبیه خودش است زمینۀ دوستی با سایر حیوانات را برای او فراهم میکند و باعث پذیرش شرایط جدید میشود.
پدری مزرعهدار که بر اثر خشکسالی همۀ داراییهای خود را از دست میدهد و به کلبهای ساده نقل مکان میکند نیز نمونۀ دیگری از کوچ اجباری است که در «پدر پرچین پسرها» داستان آن روایت میشود. خانوادهای که حتی در شرایط جدید نیز دست از رسیدن به آرزوهایشان برنداشته و با تلاش به اهدافشان میرسند. این کتاب نمونۀ خوبی است برای کسانی که در برخورد با شرایط سخت قالب تهی کرده و افسردگی در پیش میگیرند.
قدم گذاشتن در فضایی بیرون از محل زندگی، سرشار از فرصتهایی برای کسب تجربه و دانش است. با سفر میفهمیم انسانهایی در مکانهای دیگر به شیوهای کاملا متفاوت و گاه مخالف ما روز را به شب میرسانند و زندگی موفقی هم دارند. در «اردک و غاز به سفر میروند» اردکی که کنجکاو است و دلش میخواهد با سرزمینهای دور آشنا شود با غازی دوست است که شمّ خطر کردن ندارد و دلش نمیخواهد از فضای امن زندگیاش خارج شود. غاز در برابر اصرارهای اردک برای سفر به مرور راضی شده و با غر و لند از چمنزار محل زندگیشان فاصله میگیرد. غاز متوجه میشود سفر با همۀ سختیهایش، ارزش تجربه کردن را دارد و با تغییری دراماتیک در پایان داستان از اردک میپرسد: «خب! دفعه بعد کجا برویم سفر؟»
اگر کودک شما با تصاویر کتاب به اندازۀ متن ارتباط برقرار کرده و عاشق کشف حقایق تازه از دل نقاشیهاست، «آقا موش پستچی به تعطیلات میرود» بهترین گزینه برای آشنایی با سفر است. کودک میتواند در خیال خود همراه با آقا موش پستچی سوار مرغابیها شده یا به جنگل سرک بکشد، در قطب سردش شود و با انواع دیگر مقصدهای متصور برای سفر آشنا شود.
مجموعۀ سهجلدی «پسری که دور دنیا را رکاب زد» نیز گزینۀ بسیار خوبی است برای کسانی که میخواهند در خلال سفرِ نوجوانی به نام تام به قارههای مختلف سفر کنند و تجربه بیندوزند. از آنجا که نویسنده خود این سفرها را تجربه کرده، ارزش کتاب برای مطالعه دوچندان میشود.
یک دیدگاه
333