اغلب کودکان به طور میانگین از حدود یکسالگی شروع به راه رفتن میکنند. به طور معمول، والدین در مواجهه با این توانایی کودک، دو نوع واکنش خواهند داشت؛ بعضی از آنها دست روی دست گذاشته و منتظر میمانند که پس از فوت کردن شمع تولد یک سالگی، فرزندشان، خودجوش راه بیفتد و بدون کمک گرفتن قدم بردارد، اما بعضی دیگر، از چند ماه قبل او را داخل روروئک مینشانند و اجازه میدهند دست گرفتن از مبل، میز و دیوار را امتحان کند. همین مساله در مورد خیلی از توانمندیهای کودک صدق میکند. جایگزین کردن شیر مادر با غذا، مستقل شدن در پوشیدن لباس و… همه و همه فرآیندهایی تدریجی هستند که والدین ناخودآگاه به آنها توجه کرده و در طول این مسیر در کنار فرزندانشان میمانند؛ اما در مورد سوگ و نوع مواجهه و آشنایی کودک با آن، مساله فرق میکند. چون پای آزردگی و دلشکستگی فرزندان به میان میآید، بیشتر وقتها والدین از توضیح آن به کودکان (پیش از برخورد واقعی با مرگ) صرفنظر میکنند. همۀ کودکان در مواجهه با مسائلی مانند از دست دادن حیوان خانگی، مرگ یکی از نزدیکان، خشک شدن گلدان مورد علاقه یا حتی گمشدن عروسک محبوبشان غم عمیقی را تجربه میکنند که به نوعی «سوگ» نامیده میشود. روانشناسان عقیده دارند برای عبور از بحران سوگ، بهتر است کودکان پیش از آنکه در دنیای پیرامون خود با این مساله مواجه شوند، درک مختصری از آن داشته باشند. روح حساس کودکان، حتی اگر بعد از سوگ، سخنی به میان نیاورند، شکنندهتر از آن است که بتوان آن را به حال خود رها کرد. همانطور که از کودکی نوپا که هنوز چهار دست و پا رفتن را یاد نگرفته، نمیتوان انتظار داشت که یک شبه بایستد و شروع به دویدن کند، از کودکی که هیچ درکی از مرگ و غم از دست دادن ندارد، هم نمیتوان توقع داشت که به راحتی با سوگی بزرگ روبرو شود.
مطالعۀ کتاب، همواره بستری مناسب است برای اینکه اینگونه مسائل را، به کودکان بهصورت غیرمستقیم آموزش داد. خوشبختانه کتابهای خوبی در این زمینه چاپ شده که مطالعۀ آنها برای کودک، ذهن وی را برای پذیرش این مساله آماده میکند. بدیهی است چنین کودکانی هنگام مواجهه با سوگ از قدرت روحی بیشتری برخوردار بوده و سریعتر با آن کنار میآیند. در ادامه چند کتاب خوب در این زمینه معرفی خواهد شد. دستهبندی انجام شده برای منظم شدن ذهن مخاطب و نیز راحتی انتخاب کتاب با توجه به شرایط کودک، صورت گرفته است. بدیهی است که بعضی از کتابها در بیش از یکی از دستههای زیر قرار میگیرند.
دستۀ اول: مرگ چیست و موجودات بعد از مرگ به کجا میروند؟
تعریف مرگ برای کودک مسالۀ پیچیدهای به نظر میرسد. نویسنده در کتاب «آن آبزیان کوچک و این سنجاقکها»، بدون اشارۀ مستقیم به مرگ، کودک را با این مضمون آشنا کرده و به غیرقابل بازگشت بودن کسانی که مردهاند اشاره میکند. در این داستان آبزیان یک برکه، با این مساله مواجه میشوند که عدهای از دوستانشان پس از خارج شدن از برکه، دیگر به آن باز نمیگردند، بنابراین از یکی از آنان قول میگیرند که حتما به برکه بازگردد. اما آن آبزی پس از خروج از برکه تبدیل به سنجاقک شده و دیگر نمیتواند به قولش عمل کند.
«خزان برگک» (این کتاب با نام افتادن «برگی به نام فردی» نیز چاپ شده است.) نام کتاب دیگری است که در آن برگی روی درختی جوانه زده و در خزان پاییز بسیاری از دوستانش را از دست میدهد. خودش نیز در یکی از روزهای سرد زمستان، زیر سنگینی برف، از شاخه جدا شده و درست در لحظهای که بر زمین میافتد، برای اولین بار عظمت درخت را از پایین میبیند.
دستۀ دوم: اهمیت وجود مرگ
اینها سوالهایی است که ممکن است بسیاری از کودکان بپرسند. در «مرگ بالای درخت»، روباه با جادویی جلوی مرگ خود را میگیرد، اما پس از اینکه پیر و فرتوت میشود و بسیاری از عزیزان خود را از دست میدهد، جادو را باطل کرده و به مرگ سلام میکند.
دستۀ سوم: از دست دادن تدریجی دوست یا یکی از اقوام
مرگ در اثر بیماری یا کهولت سن مسالهای است که بسیاری از افراد با آن روبرو میشوند. آشنایی کودک با این پدیده، او را در گذر از بحرانهای مشابه کمک میکند. در «با آیدا تا همیشه» داستان دو خرس قطبی روایت میشود که یکی از آنها در اثر بیماری کمکم ضعیف شده و از دنیا میرود. خانم ژوبرت نیز در «خداحافظ راکون پیر» به مرگ یک راکون به علت پیری پرداخته است. نکتهای که این کتاب را از سایر کتابهای همردۀ خود متمایز میکند، نگاه ظریف نویسنده به مسالۀ حیات پس از مرگ است.
دستۀ چهارم: تداوم ارتباط قلبی با مردگان
بدون شک همۀ والدین تاکنون با سوالاتی از این دست از جانب فرزند خود روبرو شدهاند یا در آیندهای نزدیک با آن مواجه خواهند شد. «جایی در قلبم» و «نخ نامرئی» (این کتاب با نام «طناب نامرئی» نیز چاپ شده است.) هر دو به ارتباط عاطفی موجودات حتی در صورت عدم حضور فیزیکی آنها اشاره کرده و به آنها میآموزد یاد و خاطرۀ درگذشتگان هرگز از قلب و روح انسان پاک نخواهد شد.
دستۀ پنجم: اهمیت ادامۀ زندگی عادی بعد از سوگ
گریه کردن، افسردگی، ناامیدی و … واکنشهایی است که اغلب افراد در مواجهه با فقدان عزیزان از خود بروز میدهند. زندگی بعد از سوگ همچنان جریان دارد و انسان مجبور است به روال عادی برگردد. «امیلی و گلهای پرنده بن» ماجرای دختری است که بعد از مرگ برادرش دچار افسردگی میشود. امیلی پس از مدتی با دیدن پروانههای مورد علاقۀ برادرش و زنده شدن خاطرات وی، دوران ناخوشی را پشت سر گذاشته و به مرحلۀ پذیرش مرگ برادرش میرسد. در «خواب نارنجی روباه» (این کتاب با نام «درخت خاطره» نیز چاپ شده است.) نیز حیوانات جنگل پس از مرگ روباه نارنجی دور هم جمع شده و هریک به بیان خاطرهای از او میپردازند. خاطرههایی که هریک از آنها موجب رشد نهالی نارنجی در دل جنگل شده و باعث میشود حیوانات حضور روباره را برای همیشه کنار خود حس کنند.
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است. شما اولین نفری باشید که دیدگاه میگذارید!